Zakres i cel artykułu
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie obowiązujących w Polsce norm dotyczących promieniowania elektromagnetycznego (PEM) oraz ich zaplecza regulacyjnego i naukowego. Tekst koncentruje się na analizie przyjętych limitów ekspozycji, źródeł, na których się opierają, oraz ich relacji do wyników badań naukowych i podejść ostrożnościowych stosowanych w innych krajach. Artykuł nie formułuje diagnoz zdrowotnych ani nie rozstrzyga sporów medycznych; jego celem jest wskazanie potencjalnych luk i rozbieżności w systemie ochrony zdrowia publicznego w warunkach powszechnej ekspozycji na PEM..
Podstawa prawna i zaplecze regulacyjne
W Polsce obowiązujące normy dopuszczalnych poziomów promieniowania elektromagnetycznego zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2019 r., które weszło w życie 1 stycznia 2020 r. Rozporządzenie to ustanawia wartości graniczne ekspozycji dla promieniowania radiowego (RF-EMF), wykorzystywanego m.in. przez technologie GSM, LTE, 5G oraz Wi-Fi.
Sam akt prawny określa wartości liczbowe limitów, jednak nie zawiera załączników prezentujących szczegółowe uzasadnienie naukowe ani syntetycznego przeglądu badań, które stanowiłyby formalną podstawę ich przyjęcia. W treści rozporządzenia nie wskazano, jakie analizy ryzyka zdrowotnego zostały przeprowadzone ani jakie źródła naukowe miały decydujący wpływ na zmianę dotychczasowych norm.
Transparentność procesu legislacyjnego
W praktyce jedynym publicznie dostępnym źródłem dodatkowych informacji na temat podstaw naukowych obowiązujących norm są materiały publikowane na rządowych stronach informacyjnych (gov.pl). Teksty te mają charakter informacyjny i nie stanowią dokumentów urzędowych będących częścią procesu legislacyjnego ani załączników do aktów prawnych. Nie podlegają one formalnej procedurze recenzyjnej, nie wskazują autorów ani zakresu odpowiedzialności merytorycznej.
Z punktu widzenia przejrzystości procesu regulacyjnego rodzi to pytania o to, w jakim stopniu decyzja o zmianie norm została poprzedzona kompleksową analizą dostępnej literatury naukowej, a w jakim opierała się na zawężonym zestawie kryteriów regulacyjnych.
Normy w Polsce a podejścia międzynarodowe
Obecnie obowiązujący w Polsce limit ekspozycji dla pasm wykorzystywanych przez technologie mobilne wynosi 10 W/m². Przed 2020 rokiem dopuszczalny poziom wynosił 0,1 W/m², co oznacza podniesienie limitu o dwa rzędy wielkości.
Dla porównania, wytyczne przyjmowane w ramach tzw. biologii budowlanej (np. SBM-2015, Niemcy) wskazują, że w pomieszczeniach mieszkalnych poziomy promieniowania elektromagnetycznego powinny mieścić się w zakresie do 0,1 mW/m² (0,0001 W/m²), traktowanym jako poziom ostrożnościowy. Oznacza to, że obecne polskie normy są wielokrotnie wyższe od poziomów rekomendowanych w podejściach opartych na zasadzie minimalizacji długotrwałej ekspozycji.
W praktyce regulacyjnej Niemiec czy innych krajów europejskich podejścia te nie funkcjonują jako normy prawne o charakterze sankcyjnym, lecz jako zalecenia ostrożnościowe, stosowane zwłaszcza w przestrzeniach przeznaczonych do długotrwałego przebywania ludzi.
Co pokazuje literatura naukowa
Liczne raporty i publikacje naukowe, w tym m.in. BioInitiative Report, projekty badawcze REFLEX, raporty Parlamentu Europejskiego czy raport rządu Indii z 2014 roku, opisują biologiczne efekty oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego obserwowane przy poziomach ekspozycji znacznie niższych niż obowiązujące w Polsce limity.
W literaturze naukowej opisywane są m.in.:
- wzrost stresu oksydacyjnego i produkcji reaktywnych form tlenu,
- zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego,
- zmiany parametrów płodności,
- obserwowane uszkodzenia materiału genetycznego,
- zmiany w gospodarce hormonalnej,
- badane korelacje epidemiologiczne dotyczące nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, w tym glejaków.
Jednocześnie należy podkreślić, że nie istnieje jeden uniwersalny model pozwalający przypisać określone poziomy ekspozycji PEM do konkretnych chorób w sposób jednoznaczny i powtarzalny dla całej populacji. Brak takiego modelu nie oznacza jednak braku biologicznych efektów oddziaływania, lecz wskazuje na złożoność mechanizmów oraz zróżnicowaną podatność organizmów.
Efekty nietermiczne jako obszar sporu
Obowiązujące w Polsce normy, podobnie jak wytyczne ICNIRP, opierają się na założeniu, że jedynym istotnym biologicznie mechanizmem oddziaływania PEM jest efekt termiczny, czyli podgrzewanie tkanek.
Założenie to pozostaje przedmiotem debaty naukowej. Znaczna część badań eksperymentalnych i obserwacyjnych opisuje bowiem efekty biologiczne niewynikające z podwyższenia temperatury, określane jako efekty nietermiczne. Choć ich znaczenie kliniczne nie zostało jednoznacznie rozstrzygnięte na poziomie regulacyjnym, istnieje obszerna literatura dokumentująca ich występowanie. Nawet sama instytucja, której dokumenty (prawdopodobnie) brano pod uwagę przy ustalaniu normy dla Polski nie ukrywają istnienia biologicznych efektów oddziaływania telefonii komórkowej oraz promieniowania elektromagnetycznego różnych częstotliwości.
Zasada ostrożności i praktyki międzynarodowe
W krajach takich jak Szwajcaria, Niemcy, Włochy, Izrael czy Indie stosuje się bardziej zachowawcze podejścia regulacyjne, szczególnie w odniesieniu do miejsc wrażliwych, takich jak sypialnie, szkoły, przedszkola czy placówki ochrony zdrowia. Podejścia te opierają się na zasadzie ostrożności, zakładającej ograniczanie ekspozycji w warunkach niepewności naukowej oraz powszechnego charakteru oddziaływania środowiskowego.
Również w Polsce istnieją środowiska naukowe i społeczne postulujące ponowne obniżenie limitów lub przynajmniej wprowadzenie systematycznego monitoringu środowiskowego i długoterminowych badań populacyjnych.
Podsumowanie
Obowiązujące w Polsce normy promieniowania elektromagnetycznego w tym w zakresie dla częstotliwości radiowych i mikrofalowych należą do najwyższych w Europie i opierają się na regulacyjnym modelu uwzględniającym wyłącznie efekty termiczne. Artykuł nie przesądza o istnieniu jednoznacznych skutków zdrowotnych u całej populacji, wskazuje jednak na istotną rozbieżność pomiędzy zakresem dostępnych badań naukowych a założeniami przyjętymi w procesie regulacyjnym. Przyjęte w Polsce przepisy nie kierują się zasadą ostrożności i zdają się ignorować istnienie naukowych badań świadczących o istnieniu skutków biologicznych (a zatem nie tylko termicznych) dla ciała człowieka w wyniku ekspozycji na fale/promieniowanie elektromagnetyczne.
W kontekście powszechnej i długotrwałej ekspozycji na PEM zasadne wydaje się postawienie pytania o adekwatność obecnych mechanizmów ochrony zdrowia publicznego oraz o potrzebę uzupełnienia ich o elementy monitoringu, badań długofalowych i rozwiązań uwzględniających osoby potencjalnie bardziej wrażliwe na oddziaływanie środowiskowe.
Dalsza część materiału zawiera tabelaryczne porównanie norm i rekomendacji stosowanych przez różne organizacje oraz krytyczną analizę informacji publikowanych na rządowych stronach dotyczących bezpieczeństwa technologii mobilnych.
Poniżej przedstawiamy tabelę z rekomendacjami poziomów promieniowania, które rekomendują poszczególne organizacje (IEEE oraz ICNIRP – na te organizacje powołują się rządowe opisy „bezpieczeństwa” technologii 5G):
Poniżej natomiast przedstawiamy tabelę z rzetelnym a zarazem krytycznym komentarzem do tego, co na stronach gov.pl pisze się na temat „bezpieczeństwa” technologii 5G (oraz innych – również o wysokich częstotliwościach, takich jak GSM czy LTE).
____________________________
JEŚLI: widzisz antenę z okna, mieszkasz na poddaszu w mieście, masz stary typ okien w mieszkaniu – są duże szanse, że jesteś narażony na wysokie dawki promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwościach radiowych, które będą powodowały Twoje problemy zdrowotne. Możesz umówić się na pomiary profesjonalnym sprzętem w Poznaniu lub w Warszawie. Wystarczy, że zgłosisz się za pomocą poniższego formularza i umówimy się na termin. Koszt pomiaru to 150 zł za 1 lokal mieszkaniowy (niezależnie od powierzchni) lub biuro do powierzchni 100m2
ZGŁOŚ POTRZEBĘ POMIARÓW PROMIENIOWANIA TELEFONII KOMÓRKOWEJ W TWOIM LOKALU
Jeśli nie wiesz, czy występuje jakaś antena w Twojej okolicy, wypełnij powyższy formularz, ustalimy to na podstawie adresu, stron świata, piętra, na którym mieszkasz i informacji o typie budynku. Koszt Wstępnego Audytu Ryzyka Narażenia na wysokie dawki promieniowania to 100 zł, wyniki przesyłamy w postaci raportu PDF z określeniem wskazań / czynników ryzyka na e-mail, niezależnie od lokalizacji na terenie kraju. Niezależnie od tego, jeśli w wyniku raportu okaże się, że istnieje prawdopodobieństwo podniesionych poziomów promieniowania u Państwa w lokalu, rekomendujemy wykonanie pomiarów bezpośrednich. Takimi pomiarami zajmujemy się aktualnie tylko na terenie Poznania i Warszawy.
W przypadku, kiedy podczas pomiaru zostaną zdiagnozowane wyższe niż zalecamy poziomy promieniowania, oferujemy w cenie 300 zł wykonanie Konsultacji w zakresie ekranowania mieszkania (doradzamy, jak Państwo mogą sami zmniejszyć poziomy promieniowania) lub możemy przygotować ofertę ekranowania Państwa mieszkania (forma mini-remontu wnętrza lub aranżacji wybranych części wnętrza przez naszą ekipę wykonawczą) – tutaj cena zależna od sytuacji i konkretnych potrzeb (poziom promieniowania, rozmiar i układ pomieszczeń, technologie ścian, etc.) w Państwa lokalu.
Jeśli w ciągu 30 dni od poniesienia kosztów zdecydujesz się na skorzystanie z usług ekranowania mieszkania – ten koszt zwrócimy Ci przy rozliczeniu usług.
Aktualnie ekranujemy lokale tylko w Poznaniu i Warszawie.
O autorze
